Nöropsikolojik Değerlendirme

Home / Nöropsikolojik Değerlendirme

NÖROPSİKOLOJİK DEĞERLENDİRMEDE İNCELENMESİ GEREKEN TEMEL BİLİŞSEL İŞLEVLER

NÖROPSİKOLOJİK DEĞERLENDİRMEDE İNCELENMESİ GEREKEN TEMEL BİLİŞSEL İŞLEVLER ile ilgili görsel sonucu

1)DİKKAT:Dikkat fonksiyonlarının en çok depresyon ve kaygı bozukluklarında bozulduğunu görüyoruz. Düz ve ters sayı menzili uygulanır. Hastaya dört haneli rakamlardan başlayarak giderek artan basamak sayısı ile dikkati değerlendirilir. Burada hem basit dikkat hem dikkatin sürdürülebilmesi , konsanrtasyon , sebatlılık , çeldiriciye karşı koyma , tepki inhibisyonu yapabilme , kategori değiştirebilme gibi frontal sistemin karmaşık dikkat işlevleri değerlendirilir.

Sayı menzili:6 4 3 9

Karmaşık dikkat:Daha çok belli bir talimata göre hesaplama yapabilme, belli kavramları tersine doğru sayabilme ve hikaye belleğine bakılır.

Sözel akıcılık:Belli bir kategoride kelime üretebilme (hayvan , meyva, süpermarketten alınabilecekler listesi gibi…) kategori ve kelime akıcılığı testleri uygulanır. Sağlıklı gönüllü deneklerle yapılan çalışmalarda kelime akıcılığı testlerinde frontal lob aktivasyonunun arttığı görülmüştür. Kelime akıcılığında bilateral frontal ve temporal bölge aktüvasyonu bir başka çalışmada harf ve kategori akıcılığında sol dorsolateral prefrontal aktivasyonu ile ilişkili olduğu gösterilmiştir. Akıcılık performansındaki bozukluk özellikla kategori akıcılığında erken evre Alzheimer’ı tanımada yardımcı olur. Fronto temporal tip demanste Alzheimer’a göre harf akıcılığı göreceli olarak daha çok bozulmuştur.
Henüz demans gelişmemiş erken evre Parkinson hastalarında bellek ve verbal yetilerde bozukluklar olur. Bunlar daha çok bellek testlerinde toplam öğrenme puanının düşüklüğü ve harf akıcılığı testindeki etkilenmenin de daha belirgin olduğudur.
2)Frotal sistemin fonksiyonlarını ölçen testler uygulanır.
Stroop test:Yaklaşık10 dakika sürer ve farklı bir uyarana karşı koyabilme , cevap inhibisyonu yapabilme becerilerini ölçer. Alzheiemer’ın erken evresine çok hassas bir testtir.
Lurianın grafikleri
Lurianın el sekansları:Hastanın 3 aşamalı bir hareketi öğrenip aynı sıra ile kendisinin uygulaması istenir.
Saat testi:Hem frontal sistem hem bellek hem de viziospasyal işlev bozukluklarının bir arada görüldüğü testtir.
Soyutlama:Soyutta düşünebilme yeteneği.
Go-no go testi
Trail making test

3)Bellek: Alzheimer hastalığı temporalimbik yerleşimle başladığı için bellek muayenesi demansta nöropsikolojik değerlendirmenin önemli parçalarından birisidir. Sözel ve görsel bellek ayrı ayrı değerlendirilir , öğrenme,kayıt, uzun süreli hafızada tutma, geri getirme, hatırlama, tanıyarak hatırlama süreçlerinin hepsini değerlendirmek gerekir. Yaklaşık 20 dakika zaman alır ve 450 dakika sonra da öğrenilen materyalin geri getirilmesinde problem olup olmadığı araştırılır. Tanıma listesinde kişinin kelimeleri tanıması test edilir. Hatırlama mı tanıma süreçlerinin mi bozuk olduğu test edilir.
Alzheimer’da hem kayıt hem de geri getirme süreçlerinin tümden bozulmuş olduğunu görürüz. Hasta depresyondaysa veya kendini olduğundan kötü gösterme çabası varsa kayıt süreci bozulmaz.

4)Viziospasyal işlevler:Posterior yerleşim gösteren demanslarda viziospasyal işlevlerde bozulmalar olur. Alzheimer’ın bazen ilk bazen en son bozulan fonksiyonudur. İki ana düzeyde incelenir:
a)algısal düzey(viziü perseptif)
b)Yapılandırma (konstrüksiyon düzeyi)
Normal yaşlanmada vizioperseptif işlevler hafif derecede etkilenebilir.
Yapılan testler:Saat çizimi, bender-gestalt, küp –desen çizimi, şekil kopyalama,yüz tanıma,bentoo, çizgi yönü belirleme vs. Konstrüksüyonel işilevler ise yaşlanmaya karşı daha hassastır.

İlgili resim
SAAT çizimi:Alzheimer’da viziospasyal bozukluklardan çok frontal sistem ve bellekle ilgili problemler daha ön plandadır. Ancak var olan tabloların yanına bazı vasküler hadiselere bağlı bozukluklar da eklenirse bu alanın da bozulduğu görülür. Arka bölgelerin patolojisi ile giden demanslarda büütün viziospasyal işlevler giderek artan derecelerde bozulur.
Parkinsonda yazı ve şekil çizimi küçülmesine rağmen Parkinson hastaları Huntüngton hastalarına kıyasla daha büyük saatler çizmişlerdir. “Çeyrek kala”komutu somut düşünde için hassas bir komuttur. Saat çiziminde rakamların yanına gereksiz işaretlemeler ve yazı yazılması sıktır. Demansın ilerlemesiyle saat çizimi testi daha da bozulur. Rakamların durmaksızın devam etmesi ,cevap inhibisyon zorluğu , numara tekrarları perseverasyonu , zamanın yanlış gösterilmesi, yeni numara eklemeleri görülebilir. Tüm demans hastalarında karşılaştırıldığında eksekütif ve viziospasyal bozukluklar görülüğr. İleri demansta saatin kolları olmayabilir ve saatin üstüne yazılar yazıldığı da görülür. Lewy-body cisimcikli demansta belirgin şekilde saat çizimi bozulur.
5) DİL:Alzheimer’ın temporal yerleşimle başlayıp , parietal assosiyasyaon korteksine yayıldığı göz önünde tutulursa , persilvian bölgeleri de dil işlevlerini bozanilir. Spontan konuşma,konuşulanı anlama,tekrarlama, adlandırma , okuma, yazma becerileri tek tek bakılır. Alzheimerda en sık kaşılalaşılan dil problemi kelime bulma güçlüğüdür. Adlandırma için Boston Naming test uygulanabilir. Hastanın kelime mi bulamadığı yoksa şekli hiç tanıyıp tanımadığı test edilir.
Afazi için , kurabiye hırsızı şekli gösterilip hastanın anlatması beklenir.
6)AKIL YÜRÜTME(MUHAKEME):WAİS-R ‘ın akıl yürütme –muhakeme alt testinde kullanabileceğimiz gündelik basit problemler sorulur.

7)APRAKSİ: Aprakside hastanın motor zaafı olmadığı halde iyi öğrenilmiş bir hareketlerin taklit edilmesi ya da emirle yapılması bozulmuştur. Hastanın bildik hareketleri yapması beklenir. Obje kullanımına bakılır. Kendi elini kullanarak hareketi yapması düşüncedeki somutluluğu gösterebilir. Özellikle ideasyonel apraksi yani “her bir parçası ayrı ayrı yapılabildiği halde birbiri peşi sıra yapılan (sekansiyel) bir motor aktivitenin yerine getirilmesindeki bozukluktur. Sekansiyel motor planlama frontal lobda lokalizedir ve sekansiyel hareketin her tipi frontal lob hasarına duyarlıdır.